فرموده است : « اگر شيطانها دور دلهاى فرزندان آدم نمىگرديدند البتّه به ملكوت آسمانها مىنگريستند » . « 25 » از اين جمله پيداست كه خاصيّت انسان شايستگى براى كسب دانش و حكمت است و برترين انواع دانشها ، علم به خدا صفات و افعال اوست ، كمال آدمى به اين دانش است و سعادت او در كمال اوست و با همان كمال است كه شايستهء مجاورت درگاه كمال و جلال الهى مىشود . بنابراين بدن مركب نفس و نفس جاى علم است ، و هدف از آفرينش انسان و خاصيّت او همان كسب دانش است . چنان كه اسب با الاغ در قدرت باربرى شريك است و با شكل زيبا و خاصيّت حمله و گريز از الاغ ممتاز مىشود . معلوم است كه اسب براى اين خاصيّت آفريده شده و اگر فاقد آن باشد به درجهء پايين خريّت تنزّل مىكند . انسان نيز با اسب و الاغ در كارهايى مشترك است و در كارهايى كه ويژه اوست از آن دو جدا مىشود ، و اين خاصيّت از صفات فرشتگان مقرّب خداست ، و آدمى در درجه‌اى ميان فرشتگان و چهارپايان است . انسان از آن نظر كه تغذيه و توليد نسل مىكند نبات و از آن نظر كه احساس دارد و به ميل خود حركت مىكند حيوان ، و از نظر صورت و قامت همانند نقش بر ديوار است ، و همانا خاصيّت او شناخت حقيقت اشيا است . بنابراين هر كس همهء اعضا و نيروهاى خود را به كار برد و از آنها در علم و عمل كمك بگيرد شبيه به ملائكه شده و سزاوار است جزء آنها به شمار آيد و فرشتهء الهى نام بگيرد ، چنان كه خداى متعال فرموده : إِنْ هذا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ . « 26 » و هر كس در پيروى لذّتهاى بدنى بكوشد و همانند چهارپايان بخورد ( بىخبر از همه چيز سر در آخور داشته باشد ) تا حدّ پست‌ترين حيوانات سقوط كند ، در نتيجه يا مانند گاو نر كودن يا بدتر از آن همچون خوك شود ، يا مانند سگ و گربهء درنده يا مانند شتر كينه‌توز يا چون پلنگ متكبّر يا مثل روباه حيله‌گر و مكّار يا همه اين بديها

--> ( 25 ) قبلا در همين كتاب ، ج 2 ، ص 125 نقل شد . ( 26 ) يوسف / 31 : اين يوسف فرشته‌اى بزرگوار است .